Ảnh hưởng của thiết bị điện tử đối với sự phát triển của não bộ trẻ nhỏ

Ảnh: Internet

Em thường xuyên nhận viết bài cho một số trang về trẻ em và đây là một bài em viết về ảnh hưởng của việc sử dụng thiết bị điện tử đối với sự phát triển não bộ của trẻ nhỏ. Nhưng bài không được duyệt vì dài quá không pr được sản phẩm thế nên bài viết này mang về đây chia sẻ mời cả nhà cùng đọc nha

 

Tại sao sử dụng ipad, tivi, điện thoại nhiều lại hạn chế sự phát triển của não bộ trẻ em dưới 5 tuổi? Ngoài sử dụng thiết bị điện tử ra, có cách nào khác để trẻ có thể tự chơi yên tĩnh mà vẫn phát triển được não bộ không?

 

Để trả lời được câu hỏi này, phải đi từ việc não bộ hình thành và phát triển như thế nào.

 

Khi sinh ra, trẻ đã có đủ số lượng nơron thần kinh như người lớn. Nhưng sự phát triển của não và học hỏi không quyết định bởi số lượng nơron thần kinh mà quyết định bởi liên kết giữa chúng. Khi trẻ trải nghiệm và học hỏi một điều gì đó mới, liên kết các nơron thần kinh được hình thành. Chúng ta càng học hỏi sâu và phức tạp, những liên kết đó càng nhiều và phức tạp. Khi chúng ta không tiếp tục học hỏi điều đó nữa, những liên kết này cũng sẽ biến mất, dù các nơ ron thần kinh vẫn tiếp tục tồn tại.

 

Giai đoạn 5 năm đầu đời là giai đoạn những liên kết này được hình thành mạnh mẽ nhất, nhiều hơn hẳn bất kì giai đoạn nào trong cuộc đời. Cứ mỗi giây có ít nhất một triệu liên kết nơron thần kinh được hình thành và kích thước não bộ trẻ sẽ đạt khoảng 80% như người lớn vào năm 5 tuổi. Lí do của sự hình thành liên kết mạnh mẽ và phát triển này là bởi trẻ sinh ra đã sẵn sàng để học hỏi, 5 năm đầu đời trẻ học những kĩ năng quan trọng mà sẽ theo chúng cả cuộc đời: từ đi, đứng, chạy, nhảy, leo trèo, vận động cho đến ngôn ngữ, giao tiếp, khả năng quan sát, tập trung…. Sau 5 tuổi, não vẫn tiếp tục phát triển và học hỏi cho đến tận khi chúng ta già đi, nhưng quá trình sẽ chậm hơn.

 

Vậy trẻ học những kĩ năng này như thế nào? Có hai yếu tố ảnh hưởng đến cách học hỏi của trẻ và sự phát triển của bộ não là gene và môi trường. Thời kì đầu gene sẽ có ảnh hưởng nhiều hơn nhưng sau này môi trường mới là yếu tố ảnh hưởng nhiều hơn. Môi trường ở đây bao gồm cả dinh dưỡng đầy đủ và môi trường sống của trẻ, đặc biệt là tương tác với những người lớn. Trẻ nhỏ học những kĩ năng từ vận động đến ngôn ngữ, tư duy thông qua quan sát từ những người lớn xung quanh và thực hành.

 

Ví dụ như kĩ năng ngôn ngữ, trẻ sẽ học ngôn ngữ từ lắng nghe người lớn nói, lặp đi lặp lại hàng trăm lần rồi mới hiểu và nói được. Khi trẻ cố bắt chước nói điều gì đó, bố mẹ sẽ lặp lại phát âm đúng, giải thích, khuyến khích, trẻ sẽ hào hứng và cố gắng nói nhiều hơn, ghi nhớ tốt hơn. Việc học ngôn ngữ nếu chỉ thông qua việc nghe thụ động từ máy ghi âm hay thiết bị điện tử sẽ không thể có phần tương tác, lặp lại, sửa sai, khuyến khích nên sẽ không khiến trẻ hào hứng và hiểu rõ ý nghĩa của từ đó. Vì thế, trẻ sẽ học ngôn ngữ chậm hơn rất nhiều, dù nghe nhiều nhưng không hiểu gì nhiều.

 

Tương tự một kĩ năng khác là kĩ năng quan sát. Trẻ học hỏi thông qua việc quan sát người lớn làm sau đó bắt chước làm theo để biết cách cầm đũa, cầm thìa, xúc ăn, lau bàn….. Nếu trẻ dành nhiều thời gian cho thiết bị điện tử, chúng sẽ quan sát ít hơn và từ đó học hỏi các kĩ năng chậm hơn, khả năng tập trung cũng kém hơn.

 

Một kĩ năng đặc biệt quan trọng khác với trẻ là kĩ năng giao tiếp. Kĩ năng này bắt đầu đầu tiên từ mối quan hệ của trẻ với bố mẹ/ người chăm sóc. Nếu trẻ bị bỏ mặc quá nhiều với thiết bị điện tử, bị xao nhãng, không được quan tâm và đáp ứng nhu cầu, chúng sẽ luôn trong cảm giác bất an. Sự bất an này khiến trẻ thay đổi cảm xúc liên tục hơn, dễ cáu gắt hơn, gặp nhiều vấn đề về giấc ngủ, ăn uống và hành vi hơn. Hơn nữa, khi dành nhiều thời gian với thiết bị điện tử và ít thời gian nói chuyện, tương tác, trẻ sẽ khó có thể biết cách giao tiếp hiệu quả, sẽ thiên về bản năng là la hét, đánh nhau, khóc lóc hơn.

 

Trên đây chỉ là 3 ví dụ về 3 kĩ năng của trẻ mà việc sử dụng thiết bị điện tử nhiều sẽ khiến trẻ hạn chế phát triển. Thực tế là việc dành nhiều thời gian cho thiết bị điện tử, ít thời gian quan sát và tương tác sẽ khiến hầu hết các kĩ năng của trẻ bị chậm lại, từ quản lý cảm xúc đến tập trung, giải quyết vấn đề….. Những kĩ năng này sẽ là nền tảng cho hoạt động của não bộ và ảnh hưởng quyết định đến khả năng học tập, cuộc đời sau này của trẻ. Sau 5 tuổi, trẻ có thể học để phát triển các kĩ năng này lại nhưng sẽ mất nhiều thời gian hơn, khó khăn hơn.

 

Vậy thì, thời gian sử dụng thiết bị điện tử cho trẻ thế nào là hợp lí? Và ngoài việc dùng thiết bị điện tử ra, có cách nào để trẻ có thể yên tĩnh, tập trung để bố mẹ có chút thời gian nghỉ ngơi không?

 

Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kì khuyến cáo trẻ em dưới 18 tháng không nên tiếp xúc với bất kì thiết bị điện tử nào ngoại trừ trò chuyện video với người thân. Trẻ từ 2 đến 5 tuổi nên hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử ít hơn 1 tiếng mỗi ngày.

Ngoài việc sử dụng thiết bị điện tử, hãy thử những cách sau để bé bận rộn lành mạnh:

 

• Cho bé khám phá những cuốn sách. Với bé dưới 2 tuổi là những cuốn sách bìa cứng, sách có tương tác, sách lật giở, sách có gương, có chất liệu sờ chạm sẽ khiến bé thích thú khám phá. Với bé trên 2 tuổi, nếu đã xây dựng tình yêu với sách, bé có thể đọc đi đọc lại một cuốn sách hàng chục lần và say sưa với sách.

 

• Những trò chơi tĩnh như tô màu, cắt dán, tìm đường mê cung, tìm điểm khác nhau, tìm vật….

 

• Những tấm bảng bận rộn cho các em bé khoảng 12 tháng say sưa khám phá

 

• Những cuốn sách vải tương tác với hoạt động buộc dây, mở cúc…

 

• Những đồ chơi chơi đi chơi lại được nhiều lần, có thể mở rộng và sáng tạo mà không nhàm chán như lego, các khối gỗ, xe ô tô, đường ray tàu hỏa, đồ chơi nấu ăn, đồ chơi đóng vai bác sĩ….

 

Và quan trọng nhất, hoạt động tốt nhất cho sự phát triển của trẻ, chính là thời gian chất lượng bên bố mẹ, dù chỉ là 30 phút mỗi ngày thật chất lượng sẽ hơn hẳn 3 tiếng hời hợt.

 

Em từng viết bài về thời gian chất lượng quan trọng hơn số lượng thời gian, hôm sau em repost lại trong này cho cả nhà đọc nha

Bài viết liên quan

Định kiến giới ở trẻ

“Con trai mà nhát cáy, khóc cái gì!” “Con gái mà nghịch hơn con trai.” “Thôi mình con trai mình nhường con gái!” “Con trai

Về Tổ Líu Lo

Tổ Líu Lo là kênh thông tin về sách và đọc sách cho trẻ.

Những review và chia sẻ của chúng mình hi vọng sẽ hữu ích để bố mẹ có thể tìm thấy những cuốn sách phù hợp nhất, gợi ý  đọc sách hiệu quả và vui vẻ nhất để nuôi dưỡng tình yêu và thói quen đọc sách cho bé.

Theo dõi Tổ

Nhận những bài viết mới nhất của Tổ gửi qua email hàng tuần

Chia sẻ bài viết này

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest